P.S: Pusong Sumabog sa pamamaalam ng Pebrero

Ngayon ang huling petsa ng buwang kulang-kulang. Ilan na naman kaya ang iniwang luhaan ng Pebrero?

Pula ang kulay ng Pebrero dahil marami ang nasasaktan, nawawalan, marami ang nasusugatan at kahit nga nasaktan-- marami pa rin ang lumalaban. Iniisip ko ang mga kadahilanan kung bakit sa pamamaalam ng Pebrero ay marami ang pusong kung hindi man nawasak, ay nahapo.

Sa buwang ito, tatlo lang naman ang dahilan ng kasawian:
Una, yaong may kinalaman sa pag-ibig.

Ikalwa, yaong may kinalaman sa pag-aaral. Dahil ngayon nga ay buwan ng salitang "pagmamahal," maraming paaralan ang nagdaraos ng tuition consultation. At maraming paaralan ang "nagmamahal" ang halaga ng edukasyon.

Ikatlo, ang combo: Loveless na nga, hindi pa makapag-aaral sa pasukan.

Saysay ng Sining

Saksi ang mga pangalan ng martir noong Martial Law na nakaukit sa malapad na itim na marmol. Saksi ang mga magkakalayong bituin at watak-watak na mga ulap sa langit. Saksi ang mga tuyong dahon sa lupa. Saksi ang mga malalaking ugat ng mga puno sa Bantayog ng mga Bayani sa QC.

Saksi maging kami, kaming mga nagtungo sa launching ng libro ukol sa kalagayan ng mga katutubo at ang pinaka-bagong album ng Dap-ayan ti Kultura iti Kordilyera (DKK), ang Chiwasi- sa napakayamang kultura ng Kordilyera.

Nang mapakinggan ko ang kanilang Salidumay nang minsang bumisita ako sa bahay ng isang kaibigan, agad akong naging tagahanga ng DKK. Nang personal ko silang marinig kanina at makita kung paano nila nililikha ang isang musika na tila nanggagaling sa kagubatan-- hindi ko napigilan ang aking sariling makisali sa pagsayaw.

Tiyak, hindi lang ang malambing na tinig nila ang dahilan kung bakit maging dito sa kalunsuran ay maraming parang idinuduyan sa paghanga. Makapangyarihan ang mensahe ng kanilang mga awitin. Hindi na lang sibat at mga kagamitang pandigma ang ginagamit ng Kordilyera-- maging ang musika at sining ay mahusay nilang napagsisilbi para sa laban ng kanilang lupain at kultura.

Sa kasalukuyan, pangunahing suliranin ng mga kapatid nating katutubo ay ang pagmimina. Sinisira nito ang kagubatan na kanilang tahanan. Nialalason nito di lang ang lupa, tubig at hangin-maging ang kanilang tradisyon ay unti-unting pinapatay.

Mula sa usapin ng kalikasan, kultura, patrimonya patungong isyu ng pampulitikang pamamaslang at pagdukot sa tulad ni James Balao ay tumugon at patuloy na tumutugon ang mga awitin ng DKK.

Ang awit, tulad ng iba pang porma ng sining ay di lang nilikha o nililikha upang parangalan at hangaan. Ang sining ay instrumento ng pakikipaglaban. Ang siningay kalasag ng bansa at mamamayan.

Paano nga ba maging magulang ngayon?

Nakisalo ako sa almusal na pangaral ng aming kapit-bahay. Pinagagalitan na naman si Justine ng kanyang nanay. May bagong project daw sa school. Sa madalang sabi, kelangan ng pera. Sa mas simpleng salita: GASTOS.

Ganito rin noon si daddy. Lagi niya kaming pinagdududahan 'pag humihingi ng pambayad sa ganito, may field trip, kelangang pumunta sa ganito, may practice at kung anu-ano pang kahingian noon sa school. Kung minsan nagdududa na rin ko na baka nga naman kumi-kickback lang ako dahil sa kadududa ni daddy. Pero totoo naman talagang my project.

Dahil sa maagang ipinaintindi ng aming mga magulang noon kung gaano kahirap kumita-- hindi namin naging ugali na mag-imbento ng mga pagkakagastusan. Mautak din ang mga magulang ko, ginawa nila yon para makonsensya kami kung nagbabalak man kami. Sino ba naman ang hindi tatalaban ng mga linyang :

Scene 1 Int. Sa loob ng isang bahay ng mayamang Chino sa Hong Kong. Hawak ng isang nanay ang telepono at kausap ang anak sa Pinas.
"Kung may tatanggap lang sa akin ditong magGRO ay gagawin ko para ma-ibigay ang lahat ng hinihingi niyo."

Scene 2. Int. Sa loob ng bahay namin noon sa Lucena. Pinagagalitan ng ama ang anak na gustong bumili ng usong sapatos.
"Aba! anong akala niyo sa pera, napupulot? Itinatae lamang?"

Ilang buwan pa lamang ang kanyang panganay, lumipad si kuya patungong Saudi. Ayaw daw niyang magutom ang kanyang anak. Nagsisimula nang maging matabil ang kanyang si Bughaw, maliksi nang tumakbo, marami nang alam na kalokohan, pero siyempre hindi naman iyon mararamdaman ni kuya sa mga larawang ipinadadala sa kanya. Ganon din ang kanyang anak, hindi naman niya makikilala ang kanyang tatay sa mga larawang naka-kuwadro sa kanilang sala.

Hindi ko kailangang maging magulang upang maramdaman ang hirap na naka-atang sa salitang "tatay" o "nanay." Sa panahon ngayon, kung saan sahod na lamang ang hindi tumataas, iniisip ko paano pa kaya nagagawang tumawa ng mga tatay at nanay?

Miercules de Ceniza

Nawala sa isip ko na ngayon nga pala ang simula ang pagpasok ng Kuwaresma. Ipinaalala na lamang ito sa akin ito ng noo ng aking mga kasakay. Mga noo nilang nangingintab-- para bang naggo-glow ang itim na cross.

Ang paglalagay ng abo ay simbolo ng pagsisisi sa mga kasalanan. Sa matandang sibilisasyon, dinudungisan nila noon ang kanilang mga sarili upang ipamalas ang kanilang pagpepenetensya.

Kahit noon pa man, ito ang ayaw kong bahagi ng kalendaryo, Mahal na Araw. Sa panahong ito ay maraming bawal. Ang tahimik sa probinsiya. Hindi kami noon makapaglaro ng aming mga kaibigan kasi sabi ni lola ay pag nagkasugat ay hindi raw agad gagaling.

Kung meron man ako noong nae-enjoy kung ganitong panahon, 'yun ay maraming mga mahuhusay na pelikulang tagalog akong napapanood.Kahit paulit-ulit nang napanood, hindi ko pa rin pinalalampas ang Himala at mga pelikula ni Lino Brocka.

Bigla ko lang naisip, nagpa-cross na kaya si GMA? Gaano kaya karaming abo ang iniligay sa kanya? Siguro sumisigaw na siya ngayon ng:
HALA-BIRA! HALA-BIRA!

Hawlang Lata, Hawlang Tabla

Pinagtagpi-tagping lata. Kalawangin, kulay berde, kulay pula. Tinabas batay sa lapad o habang pagkakabitan. May mga pabigat na lumang gulong ang pamandong ng mga pinagdikit-dikit ng pako na mga tabla. May mga posteng ang mga kable animo'y buhok na tinirintas. Ang tawag nila rito ay tahanan.

Hindi ito eksena sa indie films. Ito ang tanawin sa tulay na nagkakabit sa mga estasyong Recto at Doroteo Jose. Dahil sa sobrang dikit-dikit na ng mga kabahayan, ni hindi na napansin ng isa kong kaibigan na ang gusaling may mataas na pader at may mga barbed wire sa tuktok ay ang Manila City Jail.

Mahirap naman talagang mapansin ang hangganan. Mahirap naman talagang matukoy ang pagkakaiba. Kundi ko pa nakita noon ang mapa sa LRT 2, ay tiyak na iisipin ko rin na iyon ay bahagi rin ng mahabang latag ng yero.

Mula sa tulay, babatiin ka ng isang dalagang nagsusuklay sa bintana. Isang binata na nag-aahit ng balbas hawak-hawak ang salamin. Mga batang nagtatakbuhan sa yero habang maingat na hinihila-hila ang pisi ng kanilang saranggola. Mga kalapating naninirahan sa bubong. Mula sa tulay, tititigan ka ng Pilipinas.

Mahirap naman talagang isipin na naroroon ang bilangguan. Pare-pareho lang namang piitan ang ating ginagalawan.