Almusal with Bob Marley

"Emancipate yourselves from mental slavery.
None but ourselves can free our minds..."

Tulad ng dati, nagsimula ang aking araw sa pagsasawsaw ng pandesal sa umuusok na kape. Sinundan ng dalwang sticks na Winston light. Eraserheads kahapon, si Bob Marley naman ang aking kasalo ngayong umaga habang nagpapalipat-lipat sa pahina ng Philippine Daily Inquirer.

Ang sabi sa balita, dadagdagan na raw ng isang taon ang kursong Nursing at mga kursong Liberal Arts at AB upang maitaas ang kalidad ng edukasyon. Napaso ako sa nabasa, sa halip na magkunot ng noo, natawa ako sa lohika ni CHED Chairman Angeles.

"Mr. Chairman, hibang lang po ang maniniwala na sa isang taon ay kayang i-angat ang kalunus-lunos na kalidad ng edukasyon sa bansa. At sa gitna ng krisis na sumasaklob sa santinakpan, Mr. Chairman, ang inyong pakana ay walang patutunguhan kundi pagtuligsa." Ang nasabi ko sa aking isip na magiging linya ko kay Mr. Angeles kung sakaling makita ko siya.

Ang isang taon ay hindi lang nangangahulugan ng dagdag na araw na ipapasok namin sa paaralan-- para sa kaalaman ni Mr. Chairman, upang makapunta po kami sa aming mga campus ay kinakailangan naming mamasahe. Dahil kaming mga estudyante ay tao rin lang, kinakailangang kumain. Hindi naman po tinatanggap sa canteen ang perfect o mataas na score sa exam o recitation, kaya kelangan pa rin namin ng pera. Tiyak, kakain po ng malaking espasyo ang iba pang pinagkakagastusan naming mga estudyante kaya't di ko na iisa-isahin pa, kabisado niyo 'yon. Para naman kayong hindi naging estudyante.

At siyempre dahil nga mga estudyante pa lang kami, umaasa pa rin kami sa aming mga magulang na hirap na hirap na sa paggawa ng himala kung paano pagkakasyahin ang kakarampot na suweldo. Meralco, Maynilad, PLDT, LPG, Rent, Galunggong, Baboy, Manok, Sardinas, Pancit Canton, Bigas, Allowance, Tuition, etcetera.

Etcetera na siyang dahilan ng pagdagsa ng wrinkles sa mga mukha ng aking mga magulang, ng karamihang magulang na nagpapa-aral sa kasalukuyan. Etcetera na nagpapataas sa blood pressure ng mga tatay at nanay sa buong bansa.

Hindi ba't maraming mga lider ng bansa ang produkto ng sistemang apat na taon sa kolehiyo? Kinokumbulsyon ang sistema ng edukasyon hindi dahil sa bilang ng taon na kailangang ipasok kundi dahil sa "Badyet" na inilalaan para sa pagkatuto ng mga tagapagmana ng Pilipinas.

Kuwento ng isang pari noon sa isang forum na nadaluhan ko, nang maka-usap daw niya ang Ambassador ng Cuba, nakuwento nito na ang mga kabataan daw sa kanila ay itinuturing na prinsipe at prinsesa. Ang tanging tungkulin ng mga estudyante sa Cuba ay mag-aral at magpakahusay.

Kung ito ay payabangan na naman ng kuwento, 'yung tipong wala kayo sa lolo ko, o 'yung si Juan ang pambato sa mga taga-ibang bayan, siguro ganito ang magiging hirit ng isang estudyanteng Pinoy: Wala kayo sa amin! Sa'ming school 'di mo na mapag-iba ang bintana sa pinto at di lang 'yan 'pag maji-jingle ka, masusuka ka muna bago ka maihi. At ang mga libro? Ka-birthday pa ng lolo ng lolo ko. At pag nagreklamo ka, di na teacher ang hahataw sa'yo, si mamang pulis na at pagkatapos ay may free paligo from manong bumbero.

Naputol ang aking mga iniisip na mga linyang sasabihin ko kay CHED chairman nang tumunog ang aking cellphone at may nagpa-alala na may activity kami sa araw na 'yon. Na-LSS ako kay Bob Marley kaya't buong hapon ko siyang ka-jam.

"Get up, Stand-up! Stand-up for your rights..."

Paano maging bata sa panahong tulad ngayon?

Lagi ko noong inaabangan sa black and white tv namin ang patalastas ng mga bata na isa-isang nagsasabi ng karapatan. "Karapatag makapag-aral. Karapatang magkaroon ng tirahan. Karapatang makapagpahayag..." Ginawang takdang-aralin pa nga namin ito noong nasa elementarya pa lang ako.

Nitong mga nagdaang araw, naging usap-usapan ang pagsuspinde sa mga estudyante ng Quezon City Science High School dahil daw sa isinulat nila sa kanilang blog laban sa mga hindi makatarungang polisiya at bayarin na ipinatupad sa kanilang paaralan.

Ay, kasalanan na pala ngayon ang kuwestyonin ang bigla-biglang paniningil ng P50 para sa notarial fee na dati namang wala at ayon sa DepEd ay hindi nararapat maningil ng miscellaneous fee. Ay, mali na pala na ngayon ang umangal 'pag di ka pinapasok sa paaralan dahil di mo inabutan ang batingaw. Paano pala kung may mabigat na dahilan at noong araw na 'yun ay saktong may exam? Ayayay!

Noong 2007, naging laman ng pahina ng mga pahayagan ang malungkot na kuwento ng batang babae mula sa Davao. Isang araw, nakita na lang kanyang mga kapamilya na may lubid na nakakwintas sa kanyang leeg at ang talampakan niya'y nakalutang sa hangin. Ayon sa kanyang sulat, ayaw niyang maging dagdag pasanin. Ay, labindalwang taon ng kahirapan. Ay, labindalwang taon ng pagtitiis ang naging buhay ni Marianette Amper. Sa hirap ng buhay, naiisip na ng isang labindalwang taon ang magpakamatay.

Marso ng parehong taon na 'yon, isang siyam na taong bata mula sa Campostela Valley ang inihatid ng bala ng militar sa habang-buhay na pagakabata. Bitbit daw ni Grecil Buya ang isang armas kaya't siya'y pinaputukan noong nagkataong may inkuwentro sa kanilang purok. Ay, paano matatanganan ng isang Grecil ang baril na halos sinlaki lang niya? Ay, paano magiging mandirigma ang isang Grecil na nag-aaral at mahusay na estudyante ayon sa kanyang guro? Ayayay!

Ay, walang edad-edad sa karahasan. Walang bata-bata sa mata ng isang di makataong pamahalaan. Hindi na nakapagtataka kung bakit hindi na napapanood ang ganong patalastas ngayon.

Ang karapatan at kalayaan ay pawang mga salita lamang sa bokabularyo ng ating gobyerno.

Bahagharing Tungkod

"Bakit wala kang tungkod, eh di ba lola ka na? Sabi mo sumasakit na ang 'yong paa."

Nakangiting usisa ng batang lalaki na wala ang dalawang ngipin sa itaas sa kanyang lola nang may sumakay na isang lolo na may tangan-tangang kamagong na tungkod. Bumungisngis ang lahat ng pasahero ng jeep na sinasakyan ko patungong Quaipo sa narinig.

Walang anu-ano, umandar ang nostalgia sa aking katawan. Isa-isang sumakay sa biyahe ng aking alala sina lolo, lola at maging ng aking mga magulang, tiyo't tiya, mga kapatid, kaibigan at pamangkin-- at huminto sa aking sarili, ako bilang ako na biglang inapuhap ang bigat ng salitang matagal nang narinig at ginagamit-- "pagtanda."

Maluwag sa loob ko na mangungulubut at mangungulubot ang aking balat kahit ano pang cream o cleanser ang ipahid ko rito. Kaya nga siguro ganon na lang ang aking pagka-adik sa pagpapapiktyur para 'pag dumating ang araw na ito, may mababalikan ako upang alalahanin ang aking kabataan. Hindi ko pinangangambahan na isang araw sa 'pag harap ko sa salamin ay wala nang itim na hibla ng buhok sa aking ulo, hinding-hindi ako hihingi ng tulong sa tina-- sa totoo lang, ikatutuwa ko pa ito dahil sa wakas ay pareho na kami ni Richard Gere. Kung kailanganin ko nang humingi ng lakas sa tungkod, gagawin ko pero ang nais ko ay isang tungkod na kulay bahaghari.

Kung mayroon man akong kinatatakutan sa aking pagtanda-- iyon ay baka hanggang discount lang pa rin ang kabayaran sa aking pagkakuba at panghihina upang makapagbayad ng buwis at baka laging lugaw ang laman ng tiyan dahil baka sa panahon ng aking pagtanda ay mas masahol pa sa ngayon ang halaga ng pamumuhay ng mga ordinaryong tao.

'Pag baba ko sa Quaipo, mula malaking speaker na kulay itim sa harap ng Chowking ay malakas subalit malambing na kinakantahan ni Jason Mraz ang mga paroo't paritong mga tao na namimili ng DVD pagkatapos humiling sa Nazareno.

"Why are there so many, songs about rainbow?"

Crazy

Habang sinasalansan ang aking mga libro, isang cd ang iniluwa ng isa sa mga ito. Nang damputin at mabasa ko ang pamagat, para bang may dagan-dagang encyclopedia sa'king dibdib.

Heto na naman ang alala, nanggugulat at nang-aakit sa pag-eemote. Nang isinubo ko ang cd sa player, hindi ko nagawang magtawa sa mga eksenang halos gumambala 'non sa mga kapit-bahay. Hay, sabi ko na nga ba, mahirap makipagtitigan sa alaala. Mariin kong pinindot ang stop button at binalot ang cd at ipinahiram sa kaibigan. Para na naman akong timang. Saktung-sakto ang pamagat ng cd: C.R.A.Z.Y.

Paano ba Magkuwento?

Nagsasalimbayan ang mga kuwento sa aking utak. Lahat sila, nag-uunahan sa espasyong ito.

Kung dati ang aking pinuproblema ay paksa ng kuwento, ngayon-- paano ko ikukuwento ang napakaraming paksa na nakasama ko sa pagmartsa mula sa tapat ng UST patungong Quiapo, diretsong Mendiola. Paano ko ba bibigyang boses lahat ng aking nakausap kanina? Sumasabay sa blink ng cursor ang pagbuhos ng "paano." Na sinsundan ng buntong-hininga.

Buntong-hininga.

Nakikita ko pa rin ang humpak na mga mukha ng mga anak ng mga magsasaka. Naririnig ko pa rin ang kanilang kanta, para bang binhing ipununla sa aking tenga't agad umusbong at ang ugat ay nakahayon hanggang sa aking kaliwang dibdib. "Bata, bata, kami'y mga batang may karapatang maging malaya."

Buntong-hininga.

Nagagalit ang mga drayber ng jeep at pasahero dahil sa traffic habang natutuwa ang nagtitinda ng goodmorning towel at buko juice. Ang mga pulis ay handang-handa nang iwasiwas ang kanilang mga batuta.

Nakapangingilabot ang mga pananalita ng paggunita, pagpupugay at panunumpa ng pagpapatuloy ng laban hanggang ang lupa ay lumuluha, hangga't ang mga nagtatanim at gumagawa ay siyang kawawa.

Kahit pauulit-ulit na lumalabas sa bunganga ng trompa ang anunsyo kung bakit may rally,ang mamang may makintab na chapa sa dibdib at pakwan sa tiyan na katabi ko sa pagyoyosi kanina'y ito lang ang nasabi: "Laos na ang mga sinasabi niyo!" Nalalaos ba ang karapatan? Tanong na nanatili lamang sa aking isip at di na nakarating pa sa'king dila.

Bakit ko pa ba pinoprublema kung paano magkuwento eh wala na naman atang handang magbasa't makinig? Bakit ba pinag-iisipan ko pa ang dapat lamanin eh laos na rin naman ang aking sasabihin?

Dahil alam ko, marami pa rin ang nagnanais ng kuwento. Napakarami pa ring kuwento ang di isinisilang sa pahina. Pero paano nga ba magkuwento?

Wala naman talagang ibang sikreto ang pagsusulat kundi magsulat. Magsulat nang nakalapat sa lupa ang mga paa at nakasanib sa paligid ang dibdib.